Η Ελληνική Δημοκρατία του Ρήγα: πολυεθνική, δημοκρατική και φιλελεύθερη

Αριστόβουλος Μάνεσης, 

«Η πολιτική ιδεολογία του Ρήγα», 

στον τόμο 

Τιμή στον Ρήγα Βελεστινλή, 

επιμ. Μαρία Ευθυμίου, Δημήτρης Καραγεώργης, Αθήνα 2002

από την Αυγή

Το πολίτευμα που σχεδίασε ο Ρήγας, όπως προκύπτει από τη Διακήρυξη Δικαιωμάτων και από το Σχέδιο Συντάγματος, δεν ήταν πρωτότυπο. Τα κείμενα αυτά αποτελούσαν κατά μεγάλο μέρος παράφραση της γαλλικής Διακήρυξης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη και του ιακωβινικού Συντάγματος του 1793 (με δύο διατάξεις παρμένες από το Σύνταγμα του 1795). Υπήρχαν όμως και στοιχεία νέα, πρωτότυπα, και αξιόλογες καινοτομίες, επίσης δε προσαρμογές, καθώς ο Ρήγας επεχείρησε πρώτος τη θεσμική υλοποίηση των φιλελεύθερων και δημοκρατικών αρχών της γαλλικής Επανάστασης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

O ξακουστός και αγαπητός Θούριος του Ρήγα

του Claude Fauriel

Ελληνικά δημοτικά τραγούδια,  

μετάφραση-επιμέλεια Αλέξης Πολίτης, 

τόμ. Α΄, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 

Ηράκλειο 1999 

[α΄ γαλλική έκδ.: 1824-1825]

από την Αυγή 

Ελπίζω πως αρκετοί αναγνώστες μου θα εγκρίνουν το ότι πρόσθεσα στη συλλογή [Ελληνικά δημοτικά τραγούδια, Παρίσι 1824-1825] το επόμενο τραγούδι, ξακουστό κιόλας και αγαπητό στους Έλληνες, προτού ακόμα να γίνει ο πολεμικός ύμνος εναντίον των Τούρκων και να αποκτήσει έτσι σημασία ιστορική, ανεξάρτητη και πολύ μεγαλύτερη από την ποιητική του αξία.

Ο Ρήγας, ο συγγραφέας αυτού του ύμνου, ήταν από το Βελεστίνο της Θεσσαλίας. Πήρε φιλελεύθερη μόρφωση, και στην αρχή έγινε εκπαιδευτικός· δίδαξε αρχαία ελληνικά και γαλλικά στο Βουκουρέστι. Ήταν στην ορμή της νιότης, όταν ο θόρυβος της γαλλικής επανάστασης έφτασε στην Ελλάδα, και του έκανε τέτοια εντύπωση, ώστε καθόρισε την τύχη του. Γεννημένος με πολύ ζωηρή φαντασία, με πολύ εύκολο ενθουσιασμό, πήρε γρήγορα φωτιά με τις ιδέες για πατρίδα, δόξα, ελευθερία· και σε λίγο δεν είχε παρά ένα όνειρο, την ηθική και πολιτική αποκατάσταση της Ελλάδας, παρά μιαν έγνοια, να συντρέξει με όλες του τις δυνάμεις αυτήν την αποκατάσταση. Πολλοί από τους συμπατριώτες του ένιωθαν τα ίδια συναισθήματα· μερικοί από τους πιο γενναίους και τους πιο πλούσιους συνεννοήθηκαν μαζί του, και ανέλαβαν να βοηθήσουν με όλα τους τα μέσα τα πατριωτικά του σχέδια

Ιδεολογικοί τόποι: 1797, 1824

Αλέξης Πολίτης, Το μυθολογικό κενό. Δοκίμια και σχόλια για την ιστορία, τη φιλολογία, την ανθρωπολογία και άλλα, Πόλις, Αθήνα 2000, σ. 164-171 (πρώτη δημοσίευση: περ. Αντί, αφιέρωμα στον Ρήγα Βελεστινλή, τχ. 652, 16.1.1998)

από την Αυγή

Οι θούριοι γράφτηκαν για να τραγουδιούνται, και τραγουδιόνταν. Έτσι τα κείμενά τους δεν είναι σταθερά· όσα αντίγραφα γνωρίζουμε --τα περισσότερα χειρόγραφα, και αχρονολόγητα-- παραλλάζουν αρκετά. Έπειτα, καθώς είναι κείμενα δράσης, επιδιώκουν να συντονίζονται με το πολιτικό κλίμα της κάθε στιγμής. Κατά κάποιον τρόπο ανήκουν πιο πολύ στον τραγουδιστή, παρά στον συγγραφέα – γι’ αυτό και οι περισσότεροι παραδίδονται ανώνυμα, ή αποδίδονται στον γνωστότερο ποιητή του είδους, τον Ρήγα.

 

Ακριβώς λοιπόν οι μεταλλαγές που παρατηρούνται από εκδοχή σε εκδοχή μάς επιτρέπουν σήμερα να διαπιστώσουμε καθαρότερα τι αντιστοιχούσε και τι όχι στο ιδεολογικό περιβάλλον της εποχής τους, να τους διαβάσουμε, μ’ άλλα λόγια, προσεκτικότερα.

Eνσαρκωτής των ιδεών, των ιδεωδών και των πόθων του καιρού και του τόπου του­

του Λέανδρου Βρανούση

"Ρήγας Βελεστινλής 1757-1798", 

Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφέλιμων Βιβλίων, 

Αθήνα 1963, σ. 137-140.

από την Αυγή  

Ο Ρήγας βρήκε ώριμη την εποχή του. Δούλεψε, βέβαια, μ’ όλες του τις δυνάμεις --και δεν υπήρξε ο μόνος-- για να «φωτίση» και ν’ αφυπνίση τους ραγιάδες, η ραγδαία όμως εξέλιξη των πραγμάτων τον προκατέλαβε μεσοστρατίς. Ο φωτισμός του Γένους, μακρόπνοο εθνεγερτικό σχέδιο, που θ’ απαιτούσε, φυσιολογικά, ν’ αναλωθούν στη διακονία του σειρές ολόκληρες γενεών, έπεφτε απροσδόκητα σε δεύτερη μοίρα και, προς στιγμήν παραμεριζόταν, για να επισπευσθή και να προηγηθή η ανάσταση του Γένους! «Δεν είναι πλέον καιρός διά βιβλία», γράφουν από παντού στο Ρήγα οι φίλοι του και «βρυχώνται ωσάν λιοντάρια»...

Η τροπή των καιρών σήμανε πια την ώρα των απελευθερωτικών αγώνων. Ο «ελευθερωτής των λαών», ο «καταλύτης των τυραννιών» βρίσκεται ήδη στα πρόθυρα της Ελλάδος: οι «αδελφοί» Γάλλοι, πρόμαχοι της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας, πατούν ήδη στα χώματα της Πατρίδας, που, καθώς λένε και επαναλαμβάνουν, είναι και δική τους πατρίδα, πηγή των «φώτων» και κοιτίδα της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας... Ήταν ποτέ δυνατόν να μην ανάψη σύφλογη η ψυχή των υποδούλων σ’ ένα τέτοιο υποδαύλισμα; Τι φυσικώτερο απ’ το να κινητοποιηθούν όλα τ' ανήσυχα και ζωντανά στοιχεία του Έθνους; Η «ομογάλακτη αδελφή» μας, η Δημοκρατική Γαλλία, «φυσική σύμμαχος και βοηθός ολωνών των ελευθέρων λαών», όπως η ίδια διεκήρυσσε, έσπαζε τώρα τη βαρειά ταφόπετρα, που πλάκωνε στη μακραίωνη νάρκη της την ένδοξη Ελλάδα, και καλούσε στο πλευρό της «τους απογόνους των Θρασυβούλων, των Μιλτιαδών και των Θεμιστοκλέων». Μας καλούσε η φωνή των προγόνων: «dissoterrata nostra Libertà!»... Η ιστορική Μοίρα έκρουε πια τη θύρα της Ελλάδος. Ποιος θ’ αρνηθή να της ανοίξη ; Ή τώρα ή ποτέ!... […]

Έκθεση μνήμης στο Γεντί Κουλέ...

Η φωτογραφία είναι από nooz.gr Είναι από την έκθεση στο Γεντί Κουλέ "Στιγμιότυπα της Αντιδικτατορικής Αντίστασης". που διοργανώνει η Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων (Ε.Δ.Ι.Α.) με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) με αφορμή τη αυριανή συμπλήρωση 43 χρόνων από την εγκαθίδρυση της Δικτατορίας, την 21η Απριλίου 1967